Revolusi Saringan Kanser Serviks: Sejauh Mana Keberkesanan Ujian HPV Guna Air Kencing?
Kanser serviks kekal menjadi antara cabaran utama kesihatan wanita di seluruh dunia. Namun, rasa takut, malu dan tidak selesa masih menyebabkan ramai wanita menunda saringan. Adakah ujian HPV menggunakan air kencing boleh membantu merapatkan jurang ini?
Menurut Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM), Malaysia menyasarkan sekurang-kurangnya 70% wanita yang layak menjalani ujian DNA HPV dua kali sepanjang hayat, selaras dengan strategi global Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO).
Walau bagaimanapun, realitinya ramai wanita masih menunda atau mengelak daripada melakukan saringan. Antara halangannya ialah rasa takut, malu dan tidak selesa dengan penggunaan speculum — alat yang digunakan untuk membuka faraj semasa pemeriksaan serviks, termasuk pengambilan sampel Pap smear konvensional.
Bagi mengatasi jurang ini, penyelidik sedang menilai alternatif yang lebih mesra pengguna: ujian HPV berasaskan sampel air kencing. Tetapi, sejauh manakah prestasinya berbanding kaedah sedia ada? Mari kita lihat dapatan kajian saintifik.
Bagaimana HPV Boleh Dikesan dalam Air Kencing?
Ramai yang menyangka HPV hanya berada pada tisu serviks. Berdasarkan penerangan dalam BMJ Global Health, sel dan lendir daripada serviks serta faraj boleh luruh dan berkumpul di sekitar bukaan salur kencing dan lipatan kulit di bahagian luar faraj.
Apabila wanita membuang air kencing, bahagian awal aliran air kencing (first-void urine) boleh membawa bersama bahan yang mengandungi DNA HPV tersebut. Melalui PCR, iaitu kaedah makmal yang mengesan bahan genetik virus, DNA HPV boleh dikenal pasti dalam sampel yang dikumpul dan diproses mengikut protokol kajian.
Istilah first-void merujuk kepada bahagian awal aliran, bukan semestinya air kencing pertama pada waktu pagi. Cara pengumpulan dan pengawetan sampel mempengaruhi keputusan; ikut arahan khusus ujian yang digunakan.
Apa Kata Kajian Saintifik Mengenai Ketepatannya?
Ujian air kencing menunjukkan potensi yang memberangsangkan, tetapi prestasinya berbeza mengikut kaedah makmal, cara pengumpulan sampel dan perkara yang dinilai. Mengesan DNA HPV tidak sama dengan mendiagnosis kanser.
1. Sensitiviti dan Kekhususan: Fahami Angkanya
Satu ulasan menyeluruh terhadap ulasan kajian terdahulu (umbrella review), diterbitkan dalam Cancers pada 2024 dan tersedia melalui PubMed Central (PMC), melaporkan sensitiviti sekitar 87% dan kekhususan sekitar 89% bagi pengesanan mana-mana jenis HPV menggunakan sampel bahagian awal aliran air kencing, berbanding sampel rujukan serviks.
Sensitiviti ialah keupayaan mengenal pasti mereka yang positif mengikut ujian rujukan. Kekhususan ialah keupayaan mengenal pasti mereka yang negatif. Angka ini bukan kadar ketepatan mengesan kanser dan bukan ukuran prestasi semua kit air kencing di pasaran.
2. Mengesan Perubahan Sel Pra-Kanser
Ulasan yang sama, turut diterbitkan di MDPI Cancers, membincangkan potensi ujian berasaskan PCR untuk mengesan HPV yang berkaitan dengan CIN2+ — perubahan sel pangkal rahim gred 2 atau lebih teruk. Ini bukan kajian berasingan daripada pautan PMC di atas.
Sesetengah kaedah PCR dan protokol pengumpulan yang dioptimumkan menunjukkan prestasi yang menghampiri sampel serviks yang diambil oleh petugas kesihatan. Namun, ia tidak bermaksud semua ujian air kencing setanding. Jenis ujian, alat pengumpul, isi padu dan pengawetan sampel semuanya penting.
Ujian HPV mengesan virus. Penilaian lanjut oleh petugas kesihatan diperlukan untuk menentukan sama ada terdapat perubahan sel pra-kanser atau kanser.
3. Penerimaan Wanita yang Sangat Tinggi
Dalam kajian BMJ Global Health pada 2026 melibatkan 2,500 wanita berusia 30–60 tahun di kawasan luar bandar India, 98.1% daripada 1,500 wanita yang menjawab soal selidik memilih pengumpulan air kencing berbanding pengambilan sampel faraj sendiri.
Dapatan ini menunjukkan kaedah yang kurang invasif berpotensi membantu lebih ramai wanita mengambil langkah awal untuk menjalani pemeriksaan. Angka tersebut khusus kepada peserta dan perbandingan dalam kajian itu, bukan kadar penerimaan semua wanita atau perbandingan terus dengan Pap smear.
Apa Maknanya untuk Pilihan Pemeriksaan Anda?
Penyelidikan ini memberi harapan kepada kaedah pengumpulan sampel yang lebih mudah. Walau bagaimanapun, dapatan PCR makmal dalam artikel ini tidak membuktikan ketepatan kit pantas Bakira. Prestasi sesuatu produk perlu disokong oleh kajian khusus terhadap produk tersebut.
Kit air kencing bukan ujian diagnosis kanser dan tidak menggantikan saringan serviks yang disyorkan. Bincangkan pilihan pemeriksaan dengan petugas kesihatan, terutama jika anda mempunyai gejala atau keputusan ujian yang memerlukan penilaian lanjut.